Open Monumentendag
Op zaterdag 11 mei jongstleden (2002) organiseerde de Bond Heemschut, organisatie voor het behoud van cultuurmonumenten, een Open Monumentendag te Enkhuizen.
Daarbij was ook de parochiekerk van Sint Gummarus en Pancratius aan de Breedstraat gedurende een groot deel van de dag toegankelijk voor de deelnemers.
Ondergetekende, geen "Enkhuzer" parochiaan, maar wel al jaren door vriendschapsbanden met de parochie verbonden, heeft bij die gelegenheid de pastoor mogen assisteren bij het rondleiden van de bezoekers. Dat was een bijzondere ervaring waarvan bepaalde aspecten misschien ook lezers van De Oud-Katholiek zullen interesseren.
Kerk interieur Enkhuizen
Normaliter is er in de Enkhuizer kerk al veel moois te zien : stukken uit de in de 17e eeuw gebouwde en tot de tweede helft van de 19e eeuw gebruikte huiskerk, zoals de zeer bijzondere communiebank - gemaakt in Antwerpen omstreeks 1700 - met uit hout gesneden decoraties die betrekking hebben op de Eucharistie, de 18e-eeuwse beelden van de Heiligen Willibrord en Bonifatius en het merkwaardige "draaitabernakel".
Voor deze gelegenheid had de pastoor een vitrine "georganiseerd" waarin enkele kostbare stukken, die doorgaans slechts zelden de kluis verlaten, waren tentoongesteld: een verguld-zilveren ciborie uit de tweede helft van de 17e eeuw, een nog gedeeltelijk middeleeuwse monstrans, boekbanden met zilverbeslag -werk van Enkhuizer edelsmeden - en (dat in verband met het "VOC-jaar") een 17e-eeuwse Oosterse wandelstok met zilveren knop, ooit door een parochiaan aan de kerk geschonken en later vele jaren gebruikt als staf voor de ceremoniarius bij grote plechtigheden.
Vragen van bezoekers
Over dit alles was uiteraard veel te vertellen en uit te leggen aan de tientallen, zo niet honderden, mensen die successievelijk de kerk binnenliepen. Maar er kwamen ook vragen over andere onderwerpen.
Waar kan je hun parochies vinden? Jullie noemen jezelf oud-katholiek, hebben jullie daarom iets met bisschop Gijsen? Wat zijn nu precies de verschillen tussen oud- en rooms-katholiek? Hoe zit het bij jullie met het gebruik van het Latijn en het Gregoriaans?
Mij viel op dat vele van de "verder gaande" vragen gesteld werden door wat oudere mensen met een kennelijk rooms-katholieke achtergrond. De antwoorden lokten niet zelden reacties uit die ik als uitingen van vreugdevolle herkenning zou willen aanduiden. Vreugde, omdat wij nog steeds een communiebank gebruiken in de eucharistieviering, Gregoriaans zingen, ons er niet voor schamen kostbaar vaatwerk te gebruiken in onze vieringen. Kortom: men vond in ons kleine kerkgebouw plotseling en onverwacht dingen terug die men zich uit het verleden van de eigen gemeenschap herinnerde en dan niet louter als "museumstukken" uit een voorgoed afgesloten verleden, maar als elementen van een levende traditie die nog werkelijk een functie hebben in de kerk.
RK-nostalgie in OKK bewaard
De afgelopen dagen hebben deze ontmoetingen mij veel te denken gegeven. Ik was mensen tegengekomen die bedroefd waren, omdat hun iets ontnomen was dat hun dierbaar was gebleven, omdat het warmte in hun leven had gebracht. Een oude volkswijsheid zegt: "wie zich aan een ander spiegelt, spiegelt zich zacht". Voor mezelf ben ik tot de slotsom gekomen dat wij heel voorzichtig moeten zijn met ons kerkelijk erfgoed, of dit nu stoffelijke zaken dan wel meer spirituele dingen als gezangen en gebeden betreft.
Geef ik daardoor toe aan onverantwoorde nostalgie, aan een heimwee die blind is voor de harde werkelijkheid van onze tijd? Wie me dat verwijten wil zal ik het niet kwalijk nemen, maar ik wil haar of hem er wel op wijzen dat in de Schrift ook staat te lezen, in de Boeken der Makkabeeën: "Laat ons handhaven het erfdeel van wie ons voorgingen".
Flip Bosscher
Bron: De Oud-Katholiek, Tijdschrift van de Oud-Katholieke Kerk,
jaarg. 118, juli 2002, nr. 2768.
